بانك اطلاعات عناوين پايان نامه و پژوهش معرفي پايگاه هاي اطلاعات علمي بخش خدمات وب و seo بخش دانلود رايگان بخش دانلود پروپوزال بخش معرفي دانشگاههاي خارجي و شرايط تحصيل و بورس آنها

این ایمیل آدرس توسط سیستم ضد اسپم محافظت شده است. شما میباید جاوا اسکریپت خود را فعال نمایید

iranresearches-telegram

فروشگاه ایران پژوهان 

آموزش های نگارش دانشگاهی و پژوهش دانشگاهی - به زبان فارسی

بر روی موضوع مورد نظر خود کلیک کنید

LaTeX لاتک (LaTex) تحت وب تدوین پایان نامه
EndNote مندلی Mendeley شیوه ارائه علمی
نگارش یافته توسط مدير محتواي ايران پژوهان مجموعه: علمي و پژوهشي
تعداد بازدید: 8500
چاپ

رایج­ترین روش گردآوری داده در علوم اجتماعی، «تحقیق زمینه­ یابی» است. این تحقیق دربرگیرندۀ دو روش اصلی «مصاحبه و پرسشنامه» است. کانل و کان[1] (1968) مصاحبه تحقیقاتی را به شکل زیر تعریف نمودند:

«یک گفتگوی دو نفره که از سوی مصاحبه­گر، جهت کسب اطلاعات مربوط به پژوهش آغاز می­گردد و توسط وی بر موضوعاتی متمرکز می­شود که او برای دستیابی به هدف­های تحقیق - که شامل توصیف، پیش­بینی و یا توضیح منظم است-  به آنها نیاز دارد»

 

مصاحبه­ هایی که در تحقیقات علوم اجتماعی به کار می­روند احتمالاً از نظر ظاهر یا هدف با انواع دیگر مصاحبه ­ها متفاوت­اند، ولی بسیاری از اصول مصاحبه موفق یکسان هستند، خواه مصاحبه برای یک پروژه تحقیقی انجام شود و خواه تبادل اطلاعات میان یک وکیل و موکلش باشد.

برقراری ارتباط صمیمانه بین مصاحبه­گر و مصاحبه­شونده نقش مهمی در ثمربخشی این روش دارد، زیرا مصاحبه برای پی بردن به واقعیت­ها، احساسات، گرایش­ها، باورها و علایق مصاحبه­شونده طراحی و برنامه­ریزی می­شود و تحقق این امر با برقراری ارتباط صمیمانه و جلب اعتماد مصاحبه­شونده مقدور است. در این روش، مصاحبه­گر به دنبال نفوذ در مصاحبه­شونده نیست و نمی­خواهد طوری عمل کند که باعث بروز تغییر در وی شود.

مراحل چندگانۀ فرآیند مصاحبه

  1. تنظیم یا انتخاب برنامۀ مصاحبه (مجموعه پرسش­ها، اظهارات، تصاویر، یا دیگر محرک­هایی که موجب بیان پاسخ می­شوند) و یک مجموعه قواعد یا رویدادهای خاص برای استفاده از برنامه.
  2. اجرای مصاحبه (سعی در دریافت پاسخ­ها یا بروز وقایعی که می­بایست طبقه­بندی شوند).
  3. ثبت پاسخ­ها (توسط یادداشت­برداری، تجهیزات الکترونیکی، یا وسایل دیگر).
  4. تهیۀ رمزهای عددی (مقیاس یا دیگر نظام­های عددی که پاسخ­های ثبت شده به آنها تبدیل شوند و نیز مجموعه قواعد تبدیل آنها).
  5. رمزگردانی پاسخ­های مصاحبه.

 

انواع مصاحبه

1-  از نظر آزادی­بیان مصاحبه­گر و مصاحبه­شونده

یکی از تفاوت­های اصلی میان مصاحبه­ها، میزان ساختاری است که محقق به پاسخگو تحمیل می­کند. مصاحبه­ها از نظر ساختاری می­توانند از جدول مصاحبۀ بسیار سازمان­یافته که در آن جای هیچ تغییری نیست، تا مصاحبه سازمان­نیافته که اکتشافی و غیرمستقیم است، تغییر کنند. مصاحبۀ بسیار سازمان­یافته معمولاً شامل یک دسته پرسش­های ویژه و نیز یک سلسله پاسخ­های طبقه­بندی شده است که از قبل تعیین شده­اند و باید برای پاسخگو خوانده شوند. طرز کار و نظم پرسش­ها چنان تعیین شده است که برای همۀ پاسخگوها کاملاً یکسان باشد. پاسخگو فقط یکی از پاسخ­هایی را که ارائه شده است، انتخاب می­کند. در این شیوه، پرسش­های با پاسخ آزاد، به ندرت ارائه می­شوند یا اصولاً از آنها استفاده نمی­شود.

در مصاحبۀ اکتشافی که در سوی دیگر فرآیند مصاحبه جای دارد، مصاحبه­گر می­باید در مورد تعدادی از عناوین از پیش انتخاب شده در ذهن پاسخگو کاوش کند، ولی توجهی به پرسیدن پرسش­های خاص به شکل از پیش تعیین شده ندارد. مصاحبه­گری که از این روش استفاده می­کند، نه دارای پرسش­های استاندارد شده­ای است که باید از همۀ پاسخگوها پرسیده شود و نه به طبقه­بندی کردن پرسش­ها در حول و حوش موضوع می­پردازد. در عوض، مصاحبه­گر جنبه­های متعددی از نظرات مصاحبه­شونده را می­کاود و موضوعات را آن­طور که در گفتگو پیش می­آیند مطرح می­کند، عناوین جالب توجه را تعقیب می­کند و به نیروی تحلیل و ابتکار خود مجال تاخت و تاز می­دهد. در همین حال سعی وی ایجاد فرضیه­های جدید و آزمودن آن طی مصاحبه است.

میان این دو حد نهایی، روش­های متعدد دیگری برای انجام مصاحبه وجود دارند. برخی نزدیک به یک سر طیف - یعنی مصاحبه سازمان­یافته- قرار دارند و پرسش­های مشخصی را دربرمی­گیرد، ولی به این پرسش­ها به شکلی آزاد پاسخ داده می­شود. در اینجا، سؤالات طبقه­بندی و از قبل طرح­ریزی شده­اند، ولی پاسخ­ها چنین نیستند. از تمام پاسخگوها پرسش­های مشابهی می­شود ولی آنها آزادند که پاسخ خود را به هر طریقی که مایل­اند ارائه دهند. در این مورد مسئولیت رمزگردانی پاسخ­ها و طبقه­بندی آنها برای تجزیه و تحلیل بر عهده محقق است.

یکی از روش­های دیگری که نزدیک به سر دیگر طیف - یعنی مصاحبۀ سازمان­نیافته- قرار دارد، روشی است که طی آن محقق عناوین نسبتاً مشخصی را در نظر دارد که لازم است در مصاحبه عنوان شوند و این موارد در یک راهنمای مصاحبه گنجانده می­شوند. ولی جزئیات مصاحبه، شیوۀ بیان پرسش­ها و ترتیب آنها توسط خود فرآیند مصاحبه تعیین می­شوند. راهنما صرفاً بدین منظور مورد استفاده قرار می­گیرد که مطمئن شویم به کلیۀ مسائل مورد نظر در روند گفتگو توجه شده است، ولی مصاحبه سازمان نیافته باقی می­ماند.

نوع وسیله­ای را که شخص برمی­گزیند، می­توان توسط نیازهای خاص و مقاصد تحقیق، تعیین کرد. مصاحبه­های بسیار سازمان­یافته، مناسب­ترین روش برای آزمون فرضیه­های مشخص­تر و تعریف دقیق نتایج هستند. در این روش فرض بر این است که محقق اطلاعات نسبتاً جامعی را در مورد موضوع و نیز پاسخگوها در دست دارد، به طوری که قبل از آنکه مصاحبه را آغاز کند، می­تواند طبقه­بندی­های معناداری را برای پرسش­ها و پاسخ­ها در نظر گیرد. همچنین در مواردی که محقق مایل به کسب مجموعه اطلاعات بنیادی مشابهی در مورد کلیۀ موضوع­هاست یا نمونه بزرگی از پاسخگوها باید مورد مطالعه قرار گیرند،
می­توان از روش مصاحبه­های بسیار سازمان­یافته استفاده نمود. در مورد دوم، بدون شک مصاحبۀ
سازمان­یافته، گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات را ساده­تر می­کند. از سوی دیگر، روش مصاحبۀ بسیار سازمان­نیافته بیشتر مناسب مطالعات اکتشافی و مطالعات دیگری است که در آن اطلاعات دقیقی در مورد مسائل پیچیده­تر و با جزئیات بیشتر مورد نیاز است.

2-  از لحاظ محور و موضوع

الف) مصاحبه­های کانونی. رعایت محورها یا کانون­های مورد مصاحبه از لحاظموضوع خاص در زمان و مکان و خصوصیات معین مصاحبه­شوندگان (مثلاً بررسی خاص ترافیک).

ب) مصاحبه­های متناوب. مراجعه مکرر به مصاحبه­شوندگان (پانل) جهت مقایسه تغییر رفتارها و نگرش­ها (سنجش واکنش مخاطب در برابر یک سؤال در زمینه­های مختلف).

ج) مصاحبه­های ساخت­یافته. تعیین اصولِ علمی در یک مصاحبه با برنامه­ریزی مشخص.

3-  از نظر نحوۀ انجام مصاحبه

الف) مصاحبه چهره به چهره. مزیت عمده مصاحبه­های مستقیم این است که محقق می­تواند در صورت نیاز، پرسش­ها را تعدیل و شک و تردیدها را تبیین کند و اطمینان نماید که پاسخ­ها از طریق تکرار یا عبارت­بندی مجدد سؤال­ها به طور صحیح درک می­شوند. همچنین محقق می­تواند حرکات غیرکلامی مصاحبه­شونده را مشاهده نماید، زیرا هر گونه ناراحتی، استرس یا مشکلاتی که پاسخ­دهنده تجربه می­کند، می­تواند از طریق اخم کردن، حالت عصبی به خود گرفتن و یا دیگر حالاتی که به طور ناخودآگاه با حرکات بدن خود نشان می­دهد، آشکار سازد.

البته این شیوه، معایبی نیز دارد. از جمله معایب آن محدودیت­های جغرافیایی، منابع وسیع و هزینۀ بالای آموزش مصاحبه­کنندگان. عیب دیگر آن است که پاسخ­دهندگان ممکن است هنگامی که به صورت رودررو با مصاحبه­کننده ارتباط برقرار می­کنند، از اینکه پاسخ­های آنها با ذکر نام عنوان شود احساس نارضایتی و ناراحتی کنند.

ب) مصاحبه­های تلفنی. از دیدگاه محقق، مزیت عمدۀ مصاحبۀ تلفنی این است که می­توان با تعدادی از افراد مختلف در یک زمان نسبتاً کوتاه مصاحبه کرد. از دیدگاه پاسخ­دهنده، چنین مصاحبه­ای می­تواند هر گونه ناراحتی که برخی از پاسخ­دهندگان ممکن است در مواجه با مصاحبه­کننده احساس کنند، حذف کند. همچنین این احتمال وجود دارد که بیشتر پاسخ­دهندگان بتوانند از اینکه در مصاحبه تلفنی نامشان فاش شود، نسبت به زمانی که به صورت رودررو مصاحبه انجام می­گیرد، کمتر احساس ناراحتی کنند.

عیب عمدۀ مصاحبه تلفنی آن است که پاسخ­دهنده می­تواند بدون اعلام قبلی یا توضیح دیگری تلفن را قطع و مصاحبه را ناتمام خاتمه دهد. برای حل این مشکل از قبل با مصاحبه­شونده هماهنگ کنید و تقریبی از مدت زمان مصاحبه به او بدهید. در این صورت احتمال همکاری مصاحبه­شوندگان بیشتر می­شود. عیب دیگر مصاحبۀ تلفنی این است که محقق قادر نخواهد بود تا حرکات و حالات بدن پاسخ­دهنده را ببیند.

ج) مصاحبه­ با کمک رایانه. در این نوع مصاحبه سؤال­ها روی صفحه نمایش رایانه نشان داده می­شود و مصاحبه­ کننده می­تواند به طور مستقیم، پاسخ­های پاسخ­دهندگان را وارد رایانه کند. صحت جمع­آوری داده­ها به طور قابل ملاحظه­ای افزایش داده می­شود، زیرا به کمک نرم­افزار می­توان برای نشان دادن سوءگیری ایجاد شده و رفع آن یا پاسخ­های خارج از موضوع، نوعی برنامه داد. نرم­افزار مصاحبه به کمک رایانه، همچنین مصاحبه­کنندگان را از پرسیدن پرسش­های غلط یا اشتباه در سلسله مراتب سؤال­ها بر حذر می­دارد.

دو نوع از برنامه­های مصاحبه به کمک رایانه وجود دارد: مصاحبۀ تلفنی به کمک رایانه و مصاحبۀ شخصی به کمک رایانه. از آنجایی که مصاحبۀ شخصی به کمک رایانه نیاز به سرمایه­گذاری زیاد برای سخت­افزار و نرم­افزار دارد، بسیار کم مورد استفاده قرار می­گیرد. مزیتی که مصاحبۀ تلفنی به کمک رایانه دارد، آن است که می­تواند خوداجرا باشد؛ یعنی پاسخ­دهندگان می­توانند رایانه­های خود را خودشان به محض دریافت نرم­افزار، روشن کرده و پاسخ­ها را وارد رایانه کنند.

محاسن روش مصاحبه

  1. روش مصاحبه برای مطالعات عمیق، ژرفانگر و موردی روش مناسبی است؛ زیرا تعداد افراد مورد مطالعه محدودند؛ بنابراین، وسعت جامعه کم، ولی عمق مطالعه بسیار زیاد است.
  2. روش مصاحبه برای مطالعۀ افراد جامعه­ای که سواد لازم را ندارند، بسیار مفید است؛ زیرا نمی­توانند پرسشنامه را مطالعه و تکمیل کنند.
  3. مصاحبه باعث می­شود مصاحبه­شونده یا پاسخگو به خوبی نسبت به اهداف و اغراض و مقاصد پرسش­ها و نیز تحقیق آگاه شود. بنابراین، امکان درک، کشف و دریافت پاسخ­های مناسب که به محقق برای دستیابی به حقیقت و کشف مجهول کمک نماید، فراهم شود.
  4. محیط مناسب و فضای صمیمانه­ای بین مصاحبه­گر و مصاحبه­شونده فراهم می­شود که باعث می­گردد مصاحبه­شونده همکاری لازم را با محقق داشته باشد و او را در رسیدن به اهداف تحقیق کمک کند.
  5. اگر مصاحبه، به خصوص نوع آزاد آن با هدایت و هوشیارانه مصاحبه­گر همراه باشد باعث می­شود که مصاحبه­شونده اندیشه­اش را با آزادی و علاقۀ زیادتری بیان کند.

معایب روش مصاحبه

  1. این روش وقت­گیر و پُرخرج است و زمان زیادی را طلب نموده، جامعۀ محدودی را مورد مطالعه و شناسایی قرار می­دهد.
  2. اطلاعات به دست آمده از طریق روش مصاحبه را نمی­توان همانند روش پرسشنامه به جامعۀ بزرگتری تعمیم داد؛ زیرا این اطلاعات بر پایۀ تعداد محدود و موردی جمع­آوری می­شود و تنها می­توان نتایج را به افراد مشابه تعمیم داد.
  3. قابلیت تعبیر و تفسیر اطلاعات به ویژه در مصاحبۀ آزاد پایین است و محقق باید دقت، حوصله و وقت زیادی را صرف این کار کند. حتی قبل از شروع مصاحبه، محقق بید روش تحلیل و تفسیر اطلاعات را پیش­بینی و طرح­ریزی نماید.
  4. به مصاحبه­گران مجرب و کارآزموده نیاز است؛ زیرا مصاحبه امری است فنی و تخصصی و از عهده هر کس برنمی­آید.
  5. تماس­های شخصی که بین مصاحبه­گر و مصاحبه­شونده برقرار می­شود، باعث توسعه روابط عاطفی
    می­گردد؛ بنابراین، ممکن است اطلاعات با اظهارنظرهای شخصی آمیخته شود و مصاحبه­شونده
    پاسخ­هایی را بدهد که به نظر مصاحبه­گر خوشایند باشد؛ ولو واقعیت نداشته باشد؛ یا مصاحبه­گر قبل از اینکه به دنبال کشف واقعیت باشد، مواردی را تعقیب و جستجو کند که حدس­های او را تقویت نماید.
  6. چون مصاحبه روشی انعطاف­پذیر است، احتمال دارد که باعث شود که مصاحبه­گر فکر کند هر طور که دلش می­خواهد می­تواند سؤال کند یا مصاحبه­شونده تصور کند که هر چه دلش می­خواهد می­تواند بگوید. تبعاً این تصورات در صحت اطلاعاتی که گردآوری می­شود، اخلال ایجاد می­کند.

 

 



[1] Cannel & Kahn

ایران کنفرانس

confBook

بانك موضوع پايان نامه

معرفي پايگاه هاي اطلاعاتي علمي

حمايت از پايان نامه ها

بورسهای خارجی

RssFeed

-->