بانك اطلاعات عناوين پايان نامه و پژوهش معرفي پايگاه هاي اطلاعات علمي بخش خدمات وب و seo بخش دانلود رايگان بخش دانلود پروپوزال بخش معرفي دانشگاههاي خارجي و شرايط تحصيل و بورس آنها

این ایمیل آدرس توسط سیستم ضد اسپم محافظت شده است. شما میباید جاوا اسکریپت خود را فعال نمایید

iranresearches-telegram

فروشگاه ایران پژوهان 

آموزش های نگارش دانشگاهی و پژوهش دانشگاهی - به زبان فارسی

بر روی موضوع مورد نظر خود کلیک کنید

LaTeX لاتک (LaTex) تحت وب تدوین پایان نامه
EndNote مندلی Mendeley شیوه ارائه علمی
نگارش یافته توسط مدير كل ايران پژوهان مجموعه: علمي و پژوهشي
تعداد بازدید: 13774
چاپ

مقدمه

پايايي يكي از مهمترين ويژگيها براي ابزارهاي سنجشي است كه جهت اندازه‌گيري متغيرها يا سازه‌هاي پنهان طراحي شده‌اند. بدون داشتن يك ابزار پايا نميتوان به نتايج پژوهش اعتماد كافي داشت و در صورت تكرار پژوهش، نتايج مي‌تواند داراي تفاوت معني‌دار با مرحله اول باشد. هر چند پايايي شرط كافي براي اعتماد و اطمينان به نتايج به بار آمده از يك ابزار سنجش نيست اما شرط ضروري و لازم است.شيوه‌هاي مختلفي براي سنجش پايايي وجود دارد كه عبارتند از: آزمون‌ـ‌آزمون مجدد، استفاده از فرمهاي موازي،  دو نيمه كردن ابزار سنجش و هماهنگي دروني بين آيتم‌هاي ابزار سنجش.[1] براي سنجش هماهنگي دروني بين آيتم‌هاي مختلف يك ابزار نيز از تكنيك‌هاي مختلفي ميتوان استفاده كرد كه استفاده از ضريب آلفاي كرنباخ يكي از آنهاست. ضريب آلفاي كرنباخ در علوم مختلف بويژه علوم انساني و پزشكي براي سنجش پايايي ابزارهاي مختلف سنجش نگرش و يا آزمونهاي آموزشي و سنجش دانش داراي كاربرد فراوان است. در هر حال با توجه به اينكه سنجش نگرشها بخش مهمي از مطالعات اجتماعي و بويژه پيمايشها را به خود اختصاص داده است، اين مقاله با توجه به اين نوع از كاربرد ضريب آلفاي كرنباخ نگاشته شده است. بررسي برخي از مهمترين ابزارهاي سنجش نگرش نشان مي‌دهد كه اين ضريب به منظور ساخت ابزار قابل اعتماد مورد استفاده بسياري از پژوهشگران در حوزه مطالعات اجتماعي بوده است.[2] پس از طرح ضريب آلفاي كرنباخ به طور متوسط سالانه 131 بار در مقاله‌هاي علمي به نوشته لي جي. كرنباخ در اين باره استناد شده است (Cronbach, 2004: 2).

لي جي. كرنباخ (Cronbach, 1951) كه مهمترين زمينه پژوهشي وي نظريه اندازه‌گيري يا سنجش[3] مي باشد، در سال 1951 در مقاله‌اي با عنوان «ضريب آلفا و ساختار دروني آزمونها» اين ضريب را به جامعه علمي معرفي كرد. «ضريب آلفا بر پايه هماهنگي دروني آيتم‌ها[4] با يكديگر طرح شده است» (Cronbach, 1951: 301) . ضريب آلفاي كرنباخ به عنوان يكي از ضرايب پايايي يا قابليت اعتماد شناخته مي‌شود. اين ضريب از عمومي‌ترين ضرايبي است كه توسط پژوهشگران علوم اجتماعي براي سنجش پايايي ابزارهاي مختلف جمع آوري داده‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد. مهمترين علت عموميت استفاده از آن، به احتمال زياد ناشي از ساده‌تر بودن استفاده از اين ضريب در عمل است. با اين وجود مباحث طرح شده در كتابهاي روش شناسي علوم اجتماعي، اغلب به اختصار از كنار آن گذشته‌اند و شايد به همين دليل‌ـ يا دلايل ديگرـ برخي ادراكات نادرست از اين ضريب در بين دانشجويان علوم اجتماعي وجود دارد. در اين مقاله سعي شده است تا با ارايه مثالهايي از متغيرهاي جامعه شناختي و همچنين تأمل بيشتر در ويژگيهاي ضريب آلفاي كرنباخ، امكان استفاده صحيح تر از آن فراهم شود.  

ويژگيهاي ضريب آلفاي كرنباخ

هر چند ضريب آلفا از طريق فرمول‌هاي مختلفي قابل محاسبه است اما عمومي‌ترين فرمول مورد استفاده كه اولين بار توسط كرنباخ ارايه شد، به شرح زير است:        فرمول (1)[5]   

(Cronbach, 1951: 321; Cronbach, 2004: 9)    

كه در آنk  نماد تعداد آيتم‌ها (گويه ، سؤال، معرف و…) ،   نماد مجموع واريانس هر يك از آيتم هاي سازنده ابزار سنجش  و  نماد واريانس مجموع نمرات آيتم‌هاي سازنده ابزار است.  جمع ماتريس كوواريانس است.[6] اين ماتريس براي داده هاي صفحه بعد به شرح زير است:  

جدول 1: ماتريس كوواريانس، جمع و كاربرد آن در محاسبه ضريب آلفاي كرنباخ

گويه چهارم

گويه سوم

گويه دوم

گويه اول

 

228/1

379/1

434/1

697/1

گويه اول

234/1

345/1

752/1

434/1

گويه دوم

098/1

661/1

345/1

379/1

گويه سوم

344/1

098/1

234/1

228/1

گويه‌چهارم

890/21S =

ويژگيهاي مختلف ضريب آلفاي كرنباخ به لحاظ روش شناختي و همچنين به لحاظ تكنيكي شامل موارد زير است:

1ـ ضريب آلفاي كرنباخ بر پايه هماهنگي دروني گويه‌ها با يكديگر قرار دارد.

2ـ ضريب آلفاي كرنباخ تابع دو متغير «تعداد آيتم‌هاي ابزار» و «متوسط ضريب همبستگي بين آيتم ها»[7] است.

3ـ يك ضريب آلفا به تنهايي براي آزمونهايي كه هر خوشه از گويه‌ها در حول و حوش وجه ويژه‌اي از پديده مورد سنجش قرار دارند مناسب نيست (Cronbach, 2004: 20). ضريب آلفاي كرنباخ مناسب براي سنجش پايايي ابزارهاي تك بعدي[8] است (SPSS Inc, 1996: 6).

4ـ مقدار ضريب آلفاي كرنباخ برابر با ميانگين كليه ضرايب پايايي ممكن از طريق دو نيمه كردن است(Wuensch, 2004: 4) .

5ـ ضريب آلفاي كرنباخ به عنوان يكي از ضرايب محافظه كار شناخته مي‌شود به نحوي كه ضريب پايايي محاسبه شده از ساير شيوه‌ها (نظير دونيمه كردن) مقاديري بيشتر از آلفا را نشان مي‌دهد.

6ـ در عمل، مقدار ضريب آلفاي كرنباخ از حداقل ¥- تا حداكثر 1+  تغيير مي كند (Nichols, 1999 : 1-8).

7ـ فرمول كرنباخ داراي كاربرد گسترده است و ميتوان از آن در سنجش پايايي آزمونهاي شناختي دوگزينه اي تا مقياسهاي سنجش نگرش چندگزينه‌اي بهره برد             (Shavelson, 2003: 381). 

يك مثال[9]  

ابزاري براي سنجش متغير «نگرش به دوستي دختر و پسر قبل از ازدواج» تهيه شده است. اين ابزار شامل چهار آيتم به شرح جدول 2 است. به منظور سنجش پايايي ابزار بر اساس روش هماهنگي دروني گويه‌ها و محاسبه ضريب آلفا، گويه‌ها در اختيار30 نمونه تصادفي از جامعه آماري مورد مطالعه گذاشته مي‌شود. امتياز هر فرد انتخاب شده به عنوان نمونه براي هر يك از گويه‌ها و همچنين جمع امتياز هر فرد پاسخگو در جدول 3 گزارش شده است.  

جدول 2: گويه‌هاي سنجش نگرش به دوستي دختر و پسر قبل از ازدواج

 و نحوه  امتيازدهي به پاسخ‌ها 

نوع گويه

گويــه

گزينه‌ها و امتياز مربوط به آن

كاملا موافق

موافق

بينابين

مخالف

كاملا مخالف

مثبت

قبل از ازدواج، داشتن رابطه با جنس مخالف براي هر فردي ضروري و لازم است.

2+

1+

0

1-

2-

مثبت

در داشتن رابطه منافع و تجارب زيادي هست كه به خاطر آسيبهاي احتمالي نبايد آن را محدود كرد.

2+

1+

0

1-

2-

منفي

رابطه دوستانه قبل از ازدواج، از عوامل اصلي سست شدن پايه هاي خانواده در حال حاضر است.

2-

1-

0

1+

2+

منفي

هيچ ضرورتي براي رابطه دوستي دختر و پسر قبل از ازدواج وجود ندارد.

2-

1-

0

1+

2+

 جدول 3:  امتياز پاسخگويان به هر يك از گويه هاي طرح شده و مجموع

 امتياز  از چهار گويه

 

جمع امتياز

گويه 4

گويه 3

گويه 2

گويه 1

رديف

جمع امتياز

گويه

 4

گويه 3

گويه

 2

گويه

 1

رديف

7+

1+

2+

2+

2+

16

5+

1+

2+

1+

1+

1

6-

1-

2-

2-

1-

17

5+

1+

1+

1+

2+

2

4+

1+

0

2+

1+

18

4+

0

1+

1+

2+

3

8-

2-

2-

2-

2-

19

2+

0

1+

0

1+

4

5+

1+

1+

2+

1+

20

4-

0

1-

2-

1-

5

4+

0

2+

1+

1+

21

4-

1-

1-

1-

1-

6

4-

2-

0

1-

1-

22

6-

2-

1-

1-

2-

7

4-

1-

1-

1-

1-

23

3-

1-

1-

1-

0

8

3+

1+

0

1+

1+

24

4-

1-

2-

0

1-

9

2+

1+

1+

0

0

25

5+

1+

1+

2+

1+

10

5+

1+

1+

1+

2+

26

4+

1+

1+

1+

1+

11

4-

2-

1-

1-

0

27

6+

1+

2+

1+

2+

12

2-

0

1-

0

1-

28

5-

1-

1-

2-

1-

13

3+

0

1+

1+

1+

29

2+

1+

0

0

1+

14

8+

2+

2+

2+

2+

30

4+

1+

0

1+

2+

15

 واريانس محاسبه شده براي هر يك از گويه‌ها و مجموع امتياز چهار گويه به شرح جدول شماره 4 است.

جدول 4: واريانس محاسبه شده براي هر يك از گويه ها و مجموع نمرات

واريانس

مقدار

گويه اول       

697/1

گويه دوم       

752/1

گويه سوم      

661/1

گويه چهارم   

344/1

جمع گويه اول تا چهارم 

454/6

مجموع نمره 

890/21

 بر اساس واريانس‌هاي محاسبه شده ضريب آلفاي كرنباخ برابر با 94/0 محاسبه شد. در اغلب منابع در رابطه با مقدار مطلوب براي ضريب آلفا، به نوشته نونالي استناد شده است        (Nunally, 1978). بر اساس استدلال وي، براي پايا قلمداد كردن يك ابزار، حداقل مقدار 7/0 براي ضريب آلفا لازم است، لذا ميتوان ابزار طرح شده را بر اساس شيوه هماهنگي دروني گويه ها، پايا قلمداد كرد.[10] در هر حال بايد توجه داشت كه صرف ملاك كمي را نميتوان دليل كافي براي پايايي ابزار تلقي كرد و تحليل كيفي گويه‌ها بر اساس گفتگوهاي تخصصي در رابطه با سازه مورد نظر از اهميت بالايي برخوردار است. در اينجا فرض بر اين است كه چنين توجه و دقتي توسط پژوهشگر يا گروه پژوهشي صورت گرفته است.

محاسبه ضريب آلفاي 94/0 حاكي از وجود واريانس مشترك (كوواريانس) بالا و در جهت مثبت بين واريانس‌هاي چهار گويه طرح شده است. وجود واريانس مشترك بالا باعث مي شود واريانس مجموع نمرات بسيار بيشتر از جمع واريانس تك تك گويه‌ها شود و در نهايت ضريب به مقدار يك نزديك شود. ميتوان چهار حالت اصلي زير را در باره واريانس گويه هاي مختلف در اشكال زير ترسيم نمود :

 كوواريانس اندك ـ مثبت[11] ـ  و ضريب آلفاي نزديك به صفر

(ابزار غيرپايا)

 كوواريانس بالا ـ مثبت ـ و ضريب آلفاي نزديك به يك

(ابزار پايا)

 كوواريانس كامل ـ مثبت ـ  و ضريب آلفاي استاندارد يك

(ابزار پايا)

 فقدان كوواريانس و ضريب آلفاي برابر صفر

(ابزار غيرپايا)

شكل 1: برخي حالات اصلي‌نسبت واريانس مجموع ‌نمرات‌ به‌جمع ‌واريانس تك‌تك‌‌آيتم‌ها‌

 آلفاي كرنباخ تابع همبستگي بين آيتم‌ها و تعداد آنها

همانطور كه گفته شد ضريب آلفاي كرنباخ، شاخصي از هماهنگي دروني در بين آيتم‌ها قلمداد مي‌شود. بر اين اساس انتظار داريم كه هر چه همبستگي بين آيتم‌ها بيشتر شود، مقدار ضريب آلفا افزايش يابد. در اين رابطه ميتوان اين موضوع را ذكر كرد كه ضريب آلفاي كرنباخ تابع «متوسط ضرايب همبستگي بين آيتم ها» ست.

همچنين اين ضريب تابع تعداد آيتم‌هاست. افزايش تعداد آيتم‌ها، اغلب[12] بر مقدار ضريب خواهد افزود. تعداد كم آيتم‌ها (مثلا دو آيتم) باعث مي‌گردد كه تغييرات كم در نوع پاسخ‌ها به شدت بر ضريب همبستگي بين آيتم‌ها اثر گذارد، لذا ثبات آن كمتر است. در برابر با تعداد زيادتر آيتم براي سنجش يك متغير (مثلا ده آيتم)، تغيير اندك در نوع پاسخ‌ها اثر قابل توجهي بر مقدار ضرايب همبستگي نخواهد گذاشت، لذا ابزار پاياتر قلمداد خواهد شد[13].

بر اساس آنچه ذكر شد ضريب آلفاي كرنباخ تابع دو عامل «متوسط ضرايب همبستگي بين آيتم‌ها» و «تعداد آيتم‌ها»ست. در اين رابطه ميتوان فرمول زير را ارايه كرد:

فرمول (2)                                  

(SPSS Inc, 1996: 1)

كه در آن k نماد تعداد آيتم‌ها و r نماد متوسط ضرايب همبستگي بين آيتم‌هاست. در رابطه با مثال ارايه شده ماتريس همبستگي و متوسط آن به شرح زير است:

 جدول 5: ماتريس همبستگي بين چهار گويه سنجش «نگرش به رابطه دوستي

دختر و پسر قبل از ازدواج»

گويه‌چهارم

گويه سوم

گويه دوم

گويه اول

 

 

 

 

1

گويه اول

 

 

1

8321/0

گويه دوم

 

1

7884/0

8217/0

گويه سوم

1

7348/0

8046/0

8131/0

گويه‌چهارم

متوسط ضرايب هبستگي بين گويه‌ها = 7991/0

بر اساس فرمول ارايه شده مقدار ضريب آلفا برابر با 94/0 محاسبه مي شود.

تك بعدي بودن ابزار سنجش

اگر متغير مورد سنجش يك سازه تك بعدي است، انتظار مي‌رود كه همبستگي بالايي بين آيتم‌ها وجود داشته باشد، لذا مقدار ضريب آلفا بالا خواهد بود. اما چنانچه متغير مورد مطالعه يك سازه چند بعدي است نميتوان انتظار داشت كه بين آيتم‌هاي متعلق به ابعاد مختلف همبستگي بالايي وجود داشته باشد و در اين حالت مقدار ضريب آلفا، از مقدار 1+ فاصله خواهد گرفت و احتمالا به پايين‌تر از مقدار 7/0 كاهش خواهد يافت. فرض كنيد كه مايل هستيم متغيري به نام «دين داري» را اندازه‌گيري كنيم. ابتدا چهار آيتم به شرح زير در نظر گرفته ايم:

 جدول 6: گويه‌هاي طرح شده براي سنجش دين داري و نحوه امتياز دهي به پاسخ ها

نوع گويه

گويـــه

گزينه‌ها و امتياز مربوط به آن

كاملا موافق

موافق

بينابين

مخالف

كاملا مخالف

مثبت

به وجود خداوند يكتا باور دارم.

5

4

3

2

1

منفي

باورندارم‌كه فرشتگان وجود داشته‌باشند.

1

2

3

4

5

مثبت

نمازم را مرتب مي خوانم.

5

4

3

2

1

منفي

در گرفتن روزه چندان مصمم نيستم.

1

2

3

4

5

 60 نفر پاسخگو كه به طور تصادفي از جامعه آماري تعريف شده انتخاب شده اند، به چهار گويه فوق پاسخ داده اند. ماتريس همبستگي، واريانس هر يك از گويه‌ها و واريانس مجموع نمرات به شرح جداول 6 و 7 است:

 جدول 7: واريانس محاسبه شده براي هر يك از گويه‌ها و مجموع نمرات

واريانس

مقدار

گويه اول      

823/0

گويه دوم      

575/0

گويه سوم     

800/0

گويه چهارم 

993/0

جمع گويه اول تا چهارم 

191/3

مجموع نمره 

326/6

جدول 8:  امتياز پاسخگويان به هر يك از گويه هاي طرح شده و مجموع

امتياز از چهار گويه

جمع امتياز

گويه 4

گويه 3

گويه 2

گويه 1

رديف

جمع امتياز

گويه

 4

گويه 3

گويه

 2

گويه

 1

رديف

13

2

2

5

4

16

13

1

2

5

5

1

13

3

3

4

3

17

10

1

2

4

3

2

16

4

3

5

4

18

10

1

2

4

3

3

16

4

3

5

4

19

14

2

3

5

4

4

14

3

4

3

4

20

12

2

3

4

3

5

11

1

2

3

5

21

13

3

3

4

3

6

19

4

5

5

5

22

10

1

2

4

3

7

17

3

4

5

5

23

13

2

2

5

4

8

11

1

2

4

4

24

15

3

3

5

4

9

13

2

3

4

4

25

13

3

3

4

3

10

13

2

3

4

4

26

14

2

3

5

4

11

13

1

2

5

5

27

15

3

4

5

3

12

13

3

1

5

4

28

8

1

2

3

2

13

14

3

1

5

5

29

9

2

2

3

2

14

13

2

2

5

4

30

8

1

2

3

2

15

 ضريب آلفاي كرنباخ با در نظر گرفتن چهار گويه براي سنجش متغير دين داري برابر با  661/0 محاسبه شده است. با توجه به محتواي هر يك از گويه‌ها، چنين به نظر مي‌رسد كه اين چهار گويه، شايد در دو گروه دوتايي قابل   طبقه‌بندي هستند. به نحوي كه ميتوان گفت دو گويه اول متغير «باورهاي ديني»‌ و دو گويه دوم «انجام مناسك ديني» را اندازه‌گيري مي‌كنند. با استفاده از تحليل عاملي ميتوان اين موضوع را به آزمون گذاشت. نتيجه تحليل عاملي نشان مي‌دهد كه ميتوان دو گويه اول را به عنوان يك عامل يا بعد و دو گويه ديگر را نيز به عنوان عامل يا بعد دوم در نظر گرفت.

جدول 9: نتيجه تحليل عاملي براي تأييد ابعاد دوگانه نهفته در چهار گويه طرح شده

Factor Analysis

  بر اساس نتايج به دست آمده، اين راه حل در برابر محقق قرار مي‌گيرد كه ضريب آلفاي كرنباخ را براي هر يك از ابعاد دوگانه فوق بنحو جداگانه محاسبه نمايد (بحث تك بعدي بودن ضريب آلفاي كرنباخ). واريانس مجموع نمرات گويه‌هاي اول و دوم و همچنين واريانس مجموع نمرات گويه سوم و چهارم در جدول زير گزارش شده است:

 جدول 10:واريانس محاسبه شده براي هر يك از گويه‌ها و مجموع نمرات

واريانس

مقدار

مجموع گويه اول و دوم

202/2

مجموع گويه سوم و چهارم

786/2

 بر اين اساس محاسبه ضريب آلفا براي هر يك از ابعاد دو گانه تعريف شده برابر 73/0 و 71/0 محاسبه مي شود كه نتيجه قابل قبول‌تري نسبت به وضعيت قبلي است. در واقع، در حالت قبل (تك بعدي در نظر گرفتن يك ابزار دو بعدي) محاسبه ضريب پايايي، با زيربرآورد همراه بود

1ـ بر اساس نظر كرلينجر (1986) در حاليكه آزمون ـ آزمون مجدد بيشتر ويژگي ثبات (Stability) را اندازه مي‌گيرد استفاده از فرمهاي موازي، دونيمه كردن و هماهنگي دروني گويه هاي به ويژگي دقت (Accuracy) سنجش مرتبط است.

2ـ در اين رابطه رجوع شود به : ميلر، دلبرت. (1380). راهنماي سنجش و تحقيقات اجتماعي (ترجمه هوشنگ نايبي). تهران، نشر ني. تاريخ انتشار به زبان اصلي 1991.

3. Measurement Theory

4. Inter-Item Consistency

1ـ فرمول مربوط به محاسبه ضريب آلفاي كرنباخ غيراستاندارد است.

2ـ اخذ اين ماتريس در بسته نرم افزاري SPSS/Windows از طريق Scale-Statistics-Inter-Iitem Covariances امكان پذير است.

1. Inter-Item Correlation

2. Unidimensional Instruments

3ـ مثال ارايه شده از پژوهش انجام شده با عنوان «تحليلي بر روابط دوستانه دانشجويان دختر و پسر در دانشگاه صنعتي اصفهان» كه در سال 1383 توسط نگارنده اجرا شده، اخذ گرديده است.

1ـ در صورت خواست محقق براي كند و كاو بيشتر در داده‌هاي گردآوري شده ميتوان به آزمون اين فرضيه صفر كه «متغيرهاي مورد مطالعه از جامعه آماري يكساني اخذ شده اند» يا اينكه «ميانگين گويه‌هاي مورد مطالعه با يكديگر برابرند» دست زد. در اين رابطه ميتوان از آزمونهاي Friedmann Chi-Square  ، Cochran Chi-Square يا F با توجه سطح سنجش متغيرهاي مورد مطالعه ‌و نوع توزيع آنها بهره برد.كليه آزمونهاي ذكرشده دربسته نرم افزاري SPSS/Windows در دسترس است.

1ـ در قسمت پاياني مقاله درباره حالتي كه كوواريانس منفي بين واريانس آيتم‌هاي مختلف برقرار است، ارايه شده است.

1ـ قيد اغلب مربوط به شرط طرح مناسب گويه‌هايي است كه به لحاظ نظري با ساير گويه‌ها مرتبط باشند.

2ـ اين وضعيت در رابطه با تعداد افراد مورد مطالعه براي سنجش پايايي ابزار نيز صادق است. هر چند در فرمول ارايه شده ضريب آلفا تابع تعداد نمونه مورد مطالعه نيست اما كمي تعداد نمونه مورد مطالعه (بعنوان مثال 10 نفر) باعث مي شود كه پاسخگويي با دقت كم تنها يك يا دو پاسخگو بر مقدار واقعي ضريب اثر نامطلوب گذارد. افزايش تعداد نمونه با صلاحيت براي پاسخگويي به سؤالات منجر به برآورد دقيق‌تر و واقعي‌تري از ضريب آلفا مي‌شود.

نقل از مجلة پژوهشي دانشگاه اصفهان (علوم انساني) ، جلد نوزدهم ـ‌ شماره 2 ـ‌ سال ،،84

صص 174 ـ 155

ایران کنفرانس

confBook

بانك موضوع پايان نامه

معرفي پايگاه هاي اطلاعاتي علمي

حمايت از پايان نامه ها

بورسهای خارجی

RssFeed

-->